ఉపాధి హామీ స్థానంలో కొత్త బిల్లు: రాష్ట్రాల హక్కులకు విఘాతం?

( బి శివశంకర్ ప్రసాద్, టి సింహాచలం, బి వి రమణ )

 మహాత్మ  గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన కొత్త బిల్లు 'విక్షిత్ భారత్ గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ అజీవిక మిషన్' (VB-G RAM G) బిల్లుపై ఇప్పుడు చర్చనీయాంశమైంది. ఈ మార్పు కేవలం పేరుకే పరిమితం కాలేదని, పథకం యొక్క ఆత్మనే దెబ్బతీస్తోందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు.

వివాదానికి ప్రధాన కారణాలు:

 * నిధుల భారం: ఇప్పటివరకు కూలీల వేతనాల ఖర్చును 100% కేంద్రమే భరించేది. కానీ కొత్త బిల్లు ప్రకారం, కేంద్రం 60%, రాష్ట్రాలు 40% భరించాలి. ఇప్పటికే ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రాష్ట్రాలకు ఇది పెద్ద భారంగా మారనుంది.

 * హక్కు నుంచి కేటాయింపులకు: పాత చట్టం ప్రకారం పని అడిగితే ఇవ్వడం (డిమాండ్ ఆధారితం) ప్రభుత్వ బాధ్యత. కానీ కొత్త పథకం కేంద్రం ఇచ్చే నిధులపై (సరఫరా ఆధారితం) ఆధారపడి ఉంటుంది. అంటే కేంద్రం నిర్ణయించిన మేరకే పని దొరుకుతుంది.

 * అధికారాల కేంద్రీకరణ: గ్రామీణ స్థాయిలో నిర్ణయాలు తీసుకునే 'గ్రామ స్వరాజ్' స్ఫూర్తిని పక్కన పెట్టి, ఢిల్లీ నుంచే అంతా నియంత్రించేలా ఈ బిల్లు ఉందని విమర్శలు వస్తున్నాయి.

గణాంకాలు ఏం చెబుతున్నాయి?

ప్రభుత్వం పని దినాలను 100 నుండి 125 రోజులకు పెంచుతున్నట్లు చెబుతున్నా, వాస్తవాలు వేరేలా ఉన్నాయి:

 * గత రెండేళ్లలో కేవలం 7% కుటుంబాలు మాత్రమే 100 రోజుల పనిని పొందగలిగాయి.

 * కరోనా సమయంలో కూడా కేవలం 9.5% మందికే పూర్తి పని దొరికింది.

 * పని దినాలు పెంచడం వల్ల క్షేత్రస్థాయిలో పెద్దగా ఉపయోగం ఉండకపోవచ్చనేది విశ్లేషకుల అభిప్రాయం.

వ్యతిరేకిస్తున్న రాష్ట్రాలు

తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాలు ఈ బిల్లును తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని దెబ్బతీసే ప్రయత్నంగా దీనిని అభివర్ణిస్తున్నాయి. గాంధీ పేరును తొలగించడం వెనుక రాజకీయ కారణాలు ఉన్నాయని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.

      క్షేత్రస్థాయిలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయకుండా, కేవలం నిబంధనలు మార్చడం వల్ల గ్రామీణ పేదలకు ఒరిగేదేమీ లేదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.